دانشمندان روسی موفق شدهاند موجوداتی میکروسکوپی را که حدود ۲۴ هزار سال در یخهای دائمی سیبری منجمد بودند، دوباره به زندگی بازگردانند. این کشف در نگاه اول ممکن است شبیه داستانهای ترسناک به نظر برسد، اما واقعیت علمی آن بسیار شگفتانگیزتر و امیدوارکنندهتر از هر روایت آخرالزمانی است.
این موجودات که به شوخی «کرمهای زامبی» نام گرفتهاند، در واقع نوعی جانور میکروسکوپی به نام روتیفرهای بدلوئید هستند. این موجودات به دلیل شکل دهانشان که شبیه چرخهای کوچک پوشیده از موهای ظریف است، با نام «جانوران چرخی» هم شناخته میشوند. اندازه آنها آنقدر کوچک است که تنها زیر میکروسکوپ دیده میشوند، اما تواناییهایشان حیرتآور است.
روتیفرهای بدلوئید در دسته موجوداتی به نام اکستریموفیلها قرار میگیرند، یعنی جاندارانی که میتوانند شرایطی را تحمل کنند که برای بیشتر موجودات زنده مرگبار است. این شرایط میتواند شامل دمای بسیار بالا، سرمای شدید، خشکی کامل یا حتی خلأ فضا باشد. شاید نام خرسهای آبی یا تاردیگرادها را شنیده باشید؛ روتیفرها از نظر مقاومت، در همان لیگ شگفتانگیز بازی میکنند.
برای انجام این پژوهش، دانشمندان به منطقهای در سیبری سفر کردند و از لایههای عمیق یخزده زمین، نمونهای از پرمافراست برداشتند. پرمافراست به زمینی گفته میشود که برای هزاران سال به طور دائمی یخزده باقی مانده است. این بخش از سیبری از پایان دوران پلیستوسن، یعنی زمانی میان ۲.۶ میلیون تا حدود ۱۱ هزار سال پیش، هرگز ذوب نشده بود.
نمونه خاک استخراجشده، بر اساس آزمایش کربنسنجی، حدود ۲۴ هزار سال قدمت داشت. دانشمندان این نمونه را به آرامی و تحت شرایط کنترلشده ذوب کردند. نتیجه شگفتآور بود. روتیفرها نه تنها زنده شدند، بلکه خیلی زود فعالیتهای طبیعی خود را از سر گرفتند، از جمله تولیدمثل.
راز بقای خارقالعاده این موجودات در حالتی به نام «کریپتوبیوز» نهفته است. کریپتوبیوز نوعی تعلیق کامل زندگی است؛ حالتی که در آن سوختوساز بدن تقریبا به صفر میرسد و موجود زنده وارد خوابی عمیق و محافظتشده میشود. در این وضعیت، روتیفرها پروتئینها و ترکیباتی خاص در بدن خود جمع میکنند که مانند سپر محافظ عمل میکند و اجازه میدهد پس از بهبود شرایط محیطی، دوباره به زندگی بازگردند.
استاس مالاوین، پژوهشگر مؤسسه مشکلات فیزیکوشیمیایی و زیستی خاک در روسیه، توضیح میدهد که این موجودات عملا خودشان را برای بیدار شدن آماده میکنند. تفاوت بزرگی وجود دارد بین موجودی که آگاهانه وارد خواب زمستانی میشود و موجودی که تصادفا در شرایط نامناسب از کار میافتد. این آمادگی، کلید بازگشت موفق به زندگی است.
نکته جالبتر اینجاست که روتیفرهای بدلوئید به صورت غیرجنسی تولیدمثل میکنند و از خود نسخههای کاملا مشابه میسازند. به همین دلیل، پس از مدت کوتاهی، دانشمندان دیگر نمیتوانستند تشخیص دهند کدام روتیفرها همان موجودات باستانی هستند و کدامها نسلهای تازه متولدشده.
این پژوهش فقط یک کنجکاوی علمی نیست. بررسی کریپتوبیوز میتواند نقش مهمی در پیشرفت علم کریوبیولوژی، یعنی مطالعه حیات در دماهای بسیار پایین، داشته باشد. در تئوری، این دانش میتواند روزی به فناوریهایی منجر شود که امکان نگهداری طولانیمدت موجودات زنده، بافتها یا حتی بذر گیاهان را فراهم کند.
برخی حتی به کاربردهای فضایی این کشف فکر میکنند. اگر گیاهان یا موجوداتی بتوانند وارد حالت کریپتوبیوز شوند، شاید در آینده بتوان آنها را برای سفرهای طولانی فضایی، مثلا به مریخ، ذخیره و سپس فعال کرد. البته دانشمندان تاکید میکنند که چنین فناوریهایی برای انسانها فعلا بسیار دور از دسترس است، چون بدن انسان به مراتب پیچیدهتر از یک موجود میکروسکوپی ساده است.
روتیفرها به جمع موجودات دیگری پیوستهاند که پس از هزاران سال انجماد دوباره زنده شدهاند، از جمله خزهها، گیاهان خودرو و کرمهای ریز دیگری به نام نماتودها. هر کدام از این کشفیات، تکهای از پازل بزرگ فهم مرزهای زندگی را کاملتر میکند.
در حال حاضر، نتیجه این پژوهش شاید ساده به نظر برسد؛ کرمهای میکروسکوپی که دوباره بیدار شدهاند و از خود نسخهبرداری میکنند. اما در دل همین اتفاق کوچک، پرسشهای بزرگی درباره حیات، بقا و آینده بشر پنهان شده است.
هم هیجانانگیزه هم ترسناک
اخرش انقدر این کرمها و موجودات ذرهبینی رو دستکاری میکنن تا هممون زامبی میشیم 🙁